Voeding en stress: hoe wat je eet, invloed heeft op hoe jij je voelt
Je weet misschien al dat stress invloed heeft op je lichaam. Je hartslag gaat omhoog, je spieren spannen zich aan en je hoofd draait overuren. Maar wist je dat ook je voeding een rol kan spelen in hoe je lichaam met stress omgaat?
Wanneer je langere tijd stress ervaart, vraagt dat namelijk behoorlijk wat van je lichaam. Je lichaam heeft meer energie nodig, je zenuwstelsel staat vaker ‘aan’ en ook je bloedsuikerspiegel, hormonen en spijsvertering kunnen veranderen.
Tegelijkertijd kunnen gedachten en overtuigingen ervoor zorgen dat je stressreactie langer blijft bestaan. Een gedachte als ‘ik moet dit gewoon kunnen’, ‘ik heb geen tijd om rust te nemen’ of ‘straks gaat het mis’ kan je lichaam opnieuw het signaal geven dat er iets aan de hand is.
Voeding kan die gedachten niet voor je oplossen. Maar voldoende en voedzame voeding kan je lichaam wél ondersteunen. Wanneer je lichaam krijgt wat het nodig heeft, kan dat bijdragen aan een stabieler energieniveau, een helderder hoofd en meer draagkracht. En juist die draagkracht kan helpen om anders met stressvolle gedachten om te gaan.
In deze blog leg ik uit hoe stress, gedachten en voeding met elkaar verbonden zijn en waarom het soms zo moeilijk is om uit een stressvolle periode te komen.
Wat gebeurt er in je lichaam als je stress ervaart?
Stress is op zichzelf niet slecht.
Je lichaam heeft een ingenieus systeem waarmee het je helpt om snel te reageren wanneer dat nodig is. Stel je voor dat je plotseling moet uitwijken in het verkeer. Je lichaam schakelt razendsnel over naar een toestand van alertheid. Je hart gaat sneller kloppen, je ademhaling versnelt en je spieren krijgen extra energie.
Dit gebeurt onder invloed van je stresssysteem.
Bij een acute stresssituatie is dat ontzettend nuttig. Je lichaam maakt zich klaar om in actie te komen.
Het probleem ontstaat wanneer je lichaam steeds opnieuw het signaal krijgt dat het alert moet blijven.
Dat kan komen door een drukke agenda, zorgen, conflicten, weinig slaap, langdurige spanning of een voortdurend gevoel van ‘aan’ staan. Maar het kan ook komen door wat er zich in je hoofd afspeelt.
Je lichaam maakt namelijk niet altijd een duidelijk onderscheid tussen een daadwerkelijk gevaar en een gedachte over mogelijk gevaar.
Als je denkt:
‘Ik red dit nooit.’
‘Ik doe het niet goed genoeg.’
‘Wat als er iets misgaat?’
dan kan je lichaam daarop reageren alsof er op dat moment iets moet worden opgelost.
Je gedachten kunnen daarmee onderdeel worden van je stresssysteem.
Als je hoofd het stresssysteem steeds opnieuw aanzet
Een belangrijk onderdeel van stress is daarom niet alleen wat er om je heen gebeurt, maar ook hoe je gebeurtenissen interpreteert.
Twee mensen kunnen dezelfde situatie meemaken en daar lichamelijk heel anders op reageren.
De één denkt:
‘Dit is veel, maar ik kom hier wel doorheen.’
De ander denkt:
‘Dit is veel te veel. Ik kan dit niet aan. Ik moet nú iets doen.’
De situatie is hetzelfde. De betekenis die eraan wordt gegeven is anders.
Dat betekent niet dat je stress ‘tussen je oren zit’. Integendeel. Gedachten hebben daadwerkelijk invloed op hoe je lichaam reageert.
Een belemmerende gedachte kan zorgen voor spanning, waardoor je minder goed slaapt. Door minder slaap heb je vervolgens minder energie en ben je sneller prikkelbaar. Daardoor kunnen dezelfde negatieve gedachten weer sterker binnenkomen.
Zo kan er een vicieuze cirkel ontstaan:
stress → belemmerende gedachten → lichamelijke spanning → minder herstel → minder energie → minder mentale ruimte → meer stress
En juist wanneer je weinig energie hebt, is het vaak moeilijker om afstand te nemen van je gedachten.
Waarom je met een leeg hoofd niet altijd betere keuzes maakt
Wanneer je langere tijd onder spanning staat, kan het voelen alsof je hoofd niet meer goed meewerkt.
Je bent sneller afgeleid. Je kunt je moeilijker concentreren. Je bent emotioneler of sneller geïrriteerd. Misschien merk je dat je veel piekert en moeite hebt om helder na te denken.
Dat is niet vreemd.
Je lichaam is voortdurend bezig met aanpassen aan wat het als belasting ervaart. Wanneer je veel energie kwijt bent aan alertheid en spanning, blijft er minder mentale ruimte over voor andere dingen.
En dan wordt een gedachte als ‘ik kan dit niet meer’ ineens veel overtuigender.
Niet omdat die gedachte per se waar is, maar omdat je op dat moment misschien simpelweg niet de energie hebt om hem kritisch te bekijken.
Daar komt voeding in beeld.
Voeding is geen oplossing voor stress, maar wel een belangrijke basis
Als natuurvoedingsadviseur kijk ik daarom niet alleen naar wat iemand eet, maar ook naar de basis waarop het lichaam moet functioneren.
Je lichaam heeft voedingsstoffen nodig om energie vrij te maken, je hersenen goed te laten functioneren en allerlei processen in het lichaam te ondersteunen.
Wanneer je regelmatig en voldoende eet en kiest voor voedzame producten, help je je lichaam om over de dag heen voldoende energie en voedingsstoffen binnen te krijgen.
Denk bijvoorbeeld aan:
- groenten en fruit voor verschillende vitamines, mineralen en andere bioactieve stoffen;
- volkoren granen, aardappelen of andere bronnen van complexe koolhydraten;
- voldoende eiwitten, bijvoorbeeld uit peulvruchten, eieren, vis, zuivel, noten of andere passende bronnen;
- gezonde vetten, zoals die uit noten, zaden, avocado en plantaardige oliën;
- voldoende vocht gedurende de dag.
Het gaat daarbij niet om één ‘perfect’ voedingsmiddel.
Het gaat om het totaalplaatje.
Een lichaam dat regelmatig wordt gevoed en voldoende voedingsstoffen binnenkrijgt, heeft een betere basis om de dagelijkse belasting aan te kunnen.
En hoe zit het dan met suiker en koffie?
Wanneer mensen stress ervaren, grijpen ze soms sneller naar koffie, energiedrank, zoetigheid of andere snelle energiebronnen.
Dat is begrijpelijk.
Als je moe bent, wil je je snel beter voelen. Een kop koffie kan je tijdelijk alerter maken en iets zoets kan op korte termijn energie geven.
Maar wanneer dit een patroon wordt en maaltijden structureel worden overgeslagen of vervangen door snelle snacks en veel cafeïne, kan je voedingspatroon minder stabiel worden.
Ook cafeïne kan bij sommige mensen gevoelens van onrust, een verhoogde hartslag of slaapproblemen versterken. Zeker wanneer je al veel spanning ervaart, kan het daarom interessant zijn om te kijken naar de hoeveelheid en het tijdstip waarop je cafeïne gebruikt.
Dit betekent niet dat je nooit meer koffie of iets zoets mag eten.
Voeding hoeft geen nieuwe bron van stress te worden.
Het gaat veel meer om de vraag:
"Geeft mijn voedingspatroon mijn lichaam voldoende basis om de dag aan te kunnen?"
Een stabielere energie kan ook je mentale draagkracht vergroten
Dit is misschien wel de belangrijkste verbinding tussen voeding en stress.
Voeding verandert niet automatisch je gedachten.
Maar je lichamelijke toestand beïnvloedt wel hoeveel ruimte je hebt om met die gedachten om te gaan.
Stel dat je slecht hebt geslapen, nauwelijks hebt gegeten, veel koffie hebt gedronken en de hele dag hebt doorgewerkt.
Aan het einde van de dag komt de gedachte:
‘Ik kan dit allemaal niet meer.’
Het kan dan ontzettend moeilijk zijn om daar rustig naar te kijken.
Niet omdat je zwak bent.
Je hebt op dat moment gewoon weinig reserves.
Wanneer je lichaam beter wordt ondersteund met voldoende slaap, voeding, beweging en herstel, kan er meer ruimte ontstaan om te onderzoeken:
Klopt deze gedachte eigenlijk?
Moet ik hier nu echt iets mee?
Is dit een feit of ben ik bang dat dit gebeurt?
Wat heb ik op dit moment nodig?
Daar zit een belangrijke sleutel.
"Je hoeft niet eerst al je gedachten op orde te hebben om beter voor je lichaam te zorgen. En je hoeft ook niet eerst perfect te eten voordat je aan je gedachten kunt werken."
Het één kan het ander juist ondersteunen.
Van ‘ik moet dit oplossen’ naar ‘wat heb ik nu nodig?’
In mijn werk als psychosociaal therapeut kijk ik daarom graag verder dan alleen de klacht.
Wanneer iemand zegt:
‘Ik ben zo gestrest.’
dan is het interessant om te onderzoeken wat daar allemaal onder ligt.
Hoe ziet je dag eruit?
Hoe slaap je?
Eet je regelmatig?
Neem je daadwerkelijk pauze?
Welke gedachten komen steeds terug?
Welke verwachtingen heb je van jezelf?
En misschien wel de belangrijkste vraag:
Wat probeer je allemaal vol te houden?
Soms zijn we zo gewend geraakt aan doorgaan dat we niet meer goed voelen waar onze grens ligt.
We proberen onze stress vervolgens op te lossen door nóg harder ons best te doen.
Maar een lichaam dat voortdurend in de actiestand staat, heeft uiteindelijk niet méér actie nodig.
Het heeft herstel nodig.
Je hoeft niet alles tegelijk te veranderen
Wanneer je veel stress ervaart, kan zelfs het idee dat je je voeding moet gaan ‘verbeteren’ alweer voelen als een extra taak.
Daarom geloof ik niet in alles-of-niets.
Je hoeft niet van de ene op de andere dag je hele voedingspatroon om te gooien.
Begin klein.
Misschien betekent dat dat je weer regelmatig gaat ontbijten. Of dat je zorgt dat je een voedzame lunch bij je hebt. Misschien voeg je iedere dag wat extra groenten of fruit toe. Of je kijkt kritisch naar hoeveel koffie je drinkt en wanneer je die drinkt.
En daarnaast kun je leren om je gedachten eerder op te merken.
Niet om iedere negatieve gedachte weg te krijgen, maar om te leren herkennen:
"Ik heb deze gedachte, maar dat betekent niet automatisch dat hij waar is."
Dat verschil kan enorm belangrijk zijn.
Stress vraagt om meer dan één oplossing
Stress is zelden het gevolg van één ding.
En daarom is er meestal ook niet één oplossing.
Je lichaam, je gedachten, je leefstijl, je omgeving, je slaap, je voeding en de manier waarop je met jezelf omgaat, beïnvloeden elkaar voortdurend.
Voeding kan je lichaam ondersteunen.
Psychosociale begeleiding kan je helpen begrijpen waar je spanning vandaan komt en welke patronen je in stand houdt.
En wanneer je die twee combineert, ontstaat er ruimte om zowel je lichaam als je hoofd mee te nemen in het herstel.
Niet vanuit het idee dat je jezelf moet ‘fixen’.
Maar vanuit de vraag:
"Wat heeft mijn lichaam nodig om zich veiliger en sterker te voelen, en wat heb ik nodig om anders met mijn gedachten en mijn leven om te gaan?"
Daar begint vaak iets te veranderen.
Wil je onderzoeken wat jouw stress in stand houdt?
Wanneer je merkt dat je al langere tijd veel spanning ervaart, weinig energie hebt of het gevoel hebt dat je hoofd nooit echt uitgaat, kan het helpen om niet alleen naar je stressklachten te kijken, maar naar het geheel.
In mijn online begeleiding combineer ik mijn kennis als psychosociaal therapeut en natuurvoedingsadviseur. We kijken naar de wisselwerking tussen je gedachten, je lichaam, je leefstijl en je voedingspatroon.
Niet met een standaard stappenplan, maar vanuit wat jij nodig hebt.
Wil je eerst eens bespreken waar je tegenaan loopt? Je bent welkom voor een vrijblijvend kennismakingsgesprek.
Waarom begeleiding van Pia?
"Ik help vrouwen en mannen die veel in hun hoofd zitten en verlangen naar meer rust in hun hele lichaam. Ik weet uit eigen ervaring hoe het is om altijd 'aan' te staan en niet te weten wat je lichaam aangeeft."
Mijn aanpak
"In mijn begeleiding combineer ik lichaamsbewustzijn, 1:1 gesprekken en praktische oefeningen vanuit mijn kennis en ervaring als psychosociaal therapeut, coach en voedingsadviseur.
Zodat je niet alleen begrijpt wat er gebeurt, maar het ook echt gaat voelen en kunt gaan veranderen."
